Internetowa Jordania

O islamie napisano już naprawdę wiele. Czytelnik, pragnący szczegółowo zapoznać się z tą religią, bez trudu znajdzie mnóstwo fachowych opracowań, których nie byłbym w stanie tu nawet wymienić. Postaram się zatem jedynie w sumarycznym ujęciu przedstawić kilka najważniejszych faktów, umożliwiających ogólnie rozeznanie się w temacie.

Zacząć wypada od tego, że religia w życiu Jordańczyków ma bardzo duże znaczenie i warto cokolwiek wiedzieć na ten temat, by móc zrozumieć tę kulturę. Jordania jest krajem islamskim i choć sam islam jest niepodzielny, to istnieje wiele szkół myślenie. Summa, czyli wspólnota, obejmuje wszystkich wyznawców tej drugiej (po chrześcijaństwie), pod względem liczby wyznawców, religii świata. Etymologicznie rozpatrując, "islam" oznacza poddanie się Bogu. Świętą księgą jest oczywiście Koran, a zawarte w nim objawienie to wola Boga, z którą każdy Arab się utożsamia. Podstawowymi dogmatami islamu, które zostały przekazane ludziom przez proroków, są:

• wiara w jednego Boga,
• wiara w proroków Bożych,
  
• wiara w trzy święte księgi objawione (Torę, Ewangelię i Koran),
  
• wiara w anioły i szatany (dżiny),
  
• wiara w Dzień Sądu Ostatecznego.

Najważniejsze obowiązki każdego muzułmanina także zostały wyrażone w pięciu punktach:

• wyznanie wiary w jednego Boga (szahada),
• modlitwa (salat),
  
• post (saum),
  
• jałmużna (zakat),
  
• pielgrzymka do Mekki (hadżdż).

Za czasów panowania Kalifów Sprawiedliwych ukształtowała się szkoła prawa islamskiego madh-hab. Jak łatwo się domyślić, z czasem utracono pełną jednolitość i doszło do podziałów i sporów o to, kto ma przejąć przywództwo po zmarłym Mahomecie. Sunnici, stanowiący dziś prawie 90%, wszystkich wyznawców islamu, są wierni tradycji Sunny, w myśl której to kalifowie są prawowitymi następcami Mahometa. "Ludzie tradycji i wspólnoty", bo tak mówią o sobie sunnici, dzielą się na pomniejsze szkoły: hanaficką, malikicką, szafi`icką i hanbalicką. Ta ostatnia odznacza się szczególnie konserwatywnym podejściem, a najgłośniejszym jej odłamem są zwolennicy XVIII - wiecznego myśliciela, Muhammada Ibn Abd al-Wahhaba. Wahhabici obecnie stanowią mniejszość wśród wszystkich wyznawców islamu, ale szczególną pozycją cieszą się w Arabii Saudyjskiej, Katarze i Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Jeśli chodzi o Jordanię, to dominuje dość zachowawcza szkoła Asz-Szafi`iego, założona w IX w. Spotkać też możemy naśladowców Ibn Hanbala i Malika Ibn Anasa.

Można odnieść wrażenie, iż ten złożony podział bardzo sztywno określa życie muzułmanów. W rzeczywistości jednak spory dogmatyczne tracą na wartości. Owszem zdarzają się konflikty, ale generalnie sunnici różnych szkół żyją w zgodzie i wspólnie modlą się do Boga. Łączy ich wierność wobec nauk Proroka. Wielu z nich pozostaje poza szkołami madh-hab i jest to zupełnie dozwolone. Brak centralnych ośrodków decyzyjnych i spora swoboda w wyborze szkoły skutkują pewną niejednolitością i brakiem możliwości odgórnego sterowania. W wymiarze praktycznym oznacza to też zdolność do szybszego adoptowania się na danym obszarze. Stąd łatwość w rozprzestrzenianiu sunnickiego islamu.

Nieco inaczej wygląda islam szyicki. Wierni tej tradycji nie uznają pierwszych kalifów. Tym, którego czczą jest dopiero kalif Ali Ibn Abi Talib. Ród tego imama (świętego przewodnika) jest naznaczony, a ostatnim, który się objawi na końcu świata będzie mahdi, czyli mesjasz. Do tej pory było wielu fałszywych, samozwańczych mesjaszy, a jednym z najgłośniejszych był Siyyid Ali Muhammad, znany jako Bab (stąd też nazwa nowej religii - babizmu).

Szyici odmiennie postrzegają też charakter szarijatu, czyli prawa, obowiązującego muzułmanów. O ile sunnici twierdzą, że jego kształt jest ostateczny i niezmienny, o tyle szyici uważają, że można dokonywać zmian i wyznaczać nowe kierunki. Szyizm przepełniony jest też mistycyzmem; niektóre odłamy czczą Alego niemal jak Boga, co sunnici traktują jako przejaw herezji.Decydujące znaczenie ma pochodzenie przywódcy. W tym systemie tylko jeden człowiek może być spadkobiercą Proroka, a jeśli pojawiło się więcej kandydatów do tego tytułu, to dochodziło do podziałów i waśni. Na bazie konfliktów wytworzyły się różne odłamy. Najliczniejszą grupę stanowią imamici, zwani też szyitami Ithana-Ashari. Ponadto występują zajdyci i ismailici, Tu także mamy do czynienia z pomniejszymi szkołami (Usuli, Akhbari i Shaykhi), których szczegółową charakterystykę już jednak pominę. Warto zapamiętać jedynie, iż według Usuli, na ziemi, gdy nie ma mesjasza, władzę winni sprawować duchowni, co znalazło swoje odzwierciedlenie w Iranie Ajatollaha Chomeiniego.

Znamienne jest również to, iż szyici uznają małżeństwa tymczasowe - mutah, oraz możliwość ukrycia swojej wiary, jeśli jest ona zagrożona, i taktyka ta nazywa się taqiyya (ostrożność). Sunnici nie uznają tych praw, powołując się na pierwszych kalifów, którzy ich zabronili. Mutah można np. zawrzeć na godzinę lub dwie i wówczas stosunek z kobietą, która jest tymczasową żoną nie jest uznawany za coś złego. Mąż może zachować przy sobie ewentualne potomstwo, ale nie musi odnawiać małżeństwa po tym, jak ono wygaśnie. Nie mniej kontrowersji - np. w oczach sunnitów - budzi taqiyya. Szyita w razie zagrożenia życia może bowiem nie przyznać się do swojej religii i w takiej sytuacji będzie to uzasadnione, gdyż ważniejsze jest to, aby on sam przeżył.

Udostępnij ten wpis